Historia Opery Krakowskiej
Historia Opery Krakowskiej
Przedwczoraj...
Związki Krakowa z operą sięgają roku 1628, kiedy to jedna z podwawelskich drukarni wydała pierwsze libretto operowe w języku polskim. Było to tłumaczenie tekstu Ferdynanda Saracinelliego La liberazione di Ruggiero dall’isola d’Alcina (Wybawienie Ruggiera z wyspy Alcyny), do którego trzy lata wcześniej napisała muzykę włoska śpiewaczka i kompozytorka Francesca Caccini. Ale dopiero w następnym stuleciu (marzec 1782) w grodzie Kraka wystawiono pierwszy spektakl operowy - operę komiczną Zemira i Azor niderlandzkiego kompozytora André Grétry’ego. Opery włoskie wystawiano ponadto u księcia Teodora Lubomirskiego w Pałacu Spiskim, u biskupa Kajetana Sołtyka w Krzysztoforach czy w rezydencji kanonika Wacława Sierakowskiego w jego pałacu Pod Zerwikapturem przy ul. Grodzkiej. Były to jednak inicjatywy prywatne i nie skutkujące trwałym zakorzenieniem w obrazie kulturalnym miasta.
Największym problemem w organizacji spektakli operowych był przede wszystkim ich koszt. Scenografia, kostiumy oraz liczny zespół artystyczny generowały olbrzymie sumy, które nie przekładały się na stałe zyski. Bez wsparcia władz miejskich (a te były ograniczone nawet po wybudowaniu Teatru Miejskiego im. Juliusza Słowackiego w 1893) opera nie miała dostatecznych szans na rozwój. Powołano co prawda Krakowskie Towarzystwo Operowe (z inicjatywy kompozytora i dyrygenta Bolesława Wallek-Walewskiego), które pomimo braku własnej stałej siedziby z przerwami (1914 - 1923 oraz 1931 - 1939) działało do wybuchu II wojny światowej
Największym problemem w organizacji spektakli operowych był przede wszystkim ich koszt. Scenografia, kostiumy oraz liczny zespół artystyczny generowały olbrzymie sumy, które nie przekładały się na stałe zyski. Bez wsparcia władz miejskich (a te były ograniczone nawet po wybudowaniu Teatru Miejskiego im. Juliusza Słowackiego w 1893) opera nie miała dostatecznych szans na rozwój. Powołano co prawda Krakowskie Towarzystwo Operowe (z inicjatywy kompozytora i dyrygenta Bolesława Wallek-Walewskiego), które pomimo braku własnej stałej siedziby z przerwami (1914 - 1923 oraz 1931 - 1939) działało do wybuchu II wojny światowej
Wczoraj...
Zaraz po zakończeniu działań wojennych władze Krakowa wznowiły działalność Teatru im. J. Słowackiego jako teatru dramatu i opery. Zespół operowy zainaugurował ją 10 sierpnia 1945 premierą Hrabiny Stanisława Moniuszki. Powstały też inne operowe i operetkowe inicjatywy. Nie utrzymały się jednak dłużej z powodów finansowych. W 1946 roku zespół operowy (bez stałej siedziby) zorganizował pod egidą Towarzystwa Przyjaciół Opery i przy ścisłej współpracy z Filharmonią Krakowską Walerian Bierdiajew. Występował on dwa razy w tygodniu na scenie Teatru im. Słowackiego dając w ciągu dwóch lat swej działalności dziesięć premier. Niestety, znów względy finansowe zadecydowały o rozwiązaniu zespołu operowego.
W 1954 roku powstało po raz kolejny Towarzystwo Przyjaciół Opery, które zorganizowało nowy zespół operowy na bazie muzyków krakowskiej Filharmonii i absolwentów Wydziału Wokalnego Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej w Krakowie. Pierwszy spektakl nowej Opery, Rigoletto Giuseppe Verdiego, odbył się 13 października 1954 roku. Dyrygował Jerzy Katlewicz, w partii Gildy zadebiutowała w Krakowie Jadwiga Romańska, w partii tytułowej wystąpił Antoni Wolak. W tym samym czasie zawiązało się Towarzystwo Przyjaciół Teatru Muzycznego, które z muzyków istniejącego w Krakowie zespołu Orkiestry i Chóru Polskiego Radia stworzyło Operetkę. Pierwszy spektakl, Hrabina Marica Imre Kálmána, odbył się 19 grudnia 1954 roku. Obie instytucje wykorzystywały początkowo salę Domu Żołnierza przy ul. Lubicz 48, budynek służącym za ujeżdżalnię koni w czasach austriackich. Po kilku miesiącach Opera przeniosła się do Teatru im. Słowackiego występując tam dwa razy w tygodniu, Operetka pozostała w Domu Żołnierza. W 1958 roku oba Towarzystwa zostały rozwiązane, a zespoły połączono. Przeszły one pod zarząd miejski jako: "Miejski Teatr Muzyczny – Opera i Operetka". W 1975 roku nazwę zmieniono na "Krakowski Teatr Muzyczny", a w roku 1981 na "Opera i Operetka w Krakowie". Od 2002 roku instytucja istnieje jako "Opera Krakowska".
Opera, mimo że od lat 50. była instytucją państwową, nie posiadała własnej siedziby. Plany budowy plany budowy gmachu operowego przez lata odsuwano w przyszłość, zaś zespół pracował w wynajętych pomieszczeniach, rozrzuconych w różnych punktach Krakowa. Miejscem prezentacji spektakli operowych był nadal Teatr im. J. Słowackiego w Krakowie, repertuar operetkowy grano na skromnej, amatorskiej scenie przy ul. Lubicz 48.
Trudności organizacyjne i rozmaite niewygody nie powstrzymały jednak rozwoju instytucji. Dorobek krakowskiej sceny operowej w tamtym czasie jest imponujący. To blisko 250 premier a wśród nich znakomite, niejednokrotnie obrosłe legendą przedstawienia. To twórcy, których nazwiska weszły do polskiego i światowego dziedzictwa kultury. Kierowały zespołem operowym tak wybitne osobowości świata muzyki, jak: Kazimierz Kord, Jerzy Katlewicz, Robert Satanowski, Krzysztof Missona, występowali śpiewacy tej miary co Teresa Żylis-Gara, Jadwiga Romańska, Jadwiga Rappé, Wiesław Ochman. Wśród inscenizatorów znaleźli się Bronisław Dąbrowski, Kazimierz Dejmek, Maria Fołtyn, Helmut Kajzar, Tadeusz Kantor, Krzysztof Nazar, Władysław Krzemiński, Henryk Tomaszewski, Józef Szajna, Marek Weiss-Grzesiński, Lidia Zamkow. Partnerowała im czołówka polskich scenografów, by wymienić Wojciecha Krakowskiego, Andrzeja Majewskiego, Lidię i Jerzego Skarżyńskich, Andrzeja Sadowskiego, Andrzeja Stopkę, Kazimierza Wiśniaka czy Xymenę Zaniewską.
W 1954 roku powstało po raz kolejny Towarzystwo Przyjaciół Opery, które zorganizowało nowy zespół operowy na bazie muzyków krakowskiej Filharmonii i absolwentów Wydziału Wokalnego Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej w Krakowie. Pierwszy spektakl nowej Opery, Rigoletto Giuseppe Verdiego, odbył się 13 października 1954 roku. Dyrygował Jerzy Katlewicz, w partii Gildy zadebiutowała w Krakowie Jadwiga Romańska, w partii tytułowej wystąpił Antoni Wolak. W tym samym czasie zawiązało się Towarzystwo Przyjaciół Teatru Muzycznego, które z muzyków istniejącego w Krakowie zespołu Orkiestry i Chóru Polskiego Radia stworzyło Operetkę. Pierwszy spektakl, Hrabina Marica Imre Kálmána, odbył się 19 grudnia 1954 roku. Obie instytucje wykorzystywały początkowo salę Domu Żołnierza przy ul. Lubicz 48, budynek służącym za ujeżdżalnię koni w czasach austriackich. Po kilku miesiącach Opera przeniosła się do Teatru im. Słowackiego występując tam dwa razy w tygodniu, Operetka pozostała w Domu Żołnierza. W 1958 roku oba Towarzystwa zostały rozwiązane, a zespoły połączono. Przeszły one pod zarząd miejski jako: "Miejski Teatr Muzyczny – Opera i Operetka". W 1975 roku nazwę zmieniono na "Krakowski Teatr Muzyczny", a w roku 1981 na "Opera i Operetka w Krakowie". Od 2002 roku instytucja istnieje jako "Opera Krakowska".
Opera, mimo że od lat 50. była instytucją państwową, nie posiadała własnej siedziby. Plany budowy plany budowy gmachu operowego przez lata odsuwano w przyszłość, zaś zespół pracował w wynajętych pomieszczeniach, rozrzuconych w różnych punktach Krakowa. Miejscem prezentacji spektakli operowych był nadal Teatr im. J. Słowackiego w Krakowie, repertuar operetkowy grano na skromnej, amatorskiej scenie przy ul. Lubicz 48.
Trudności organizacyjne i rozmaite niewygody nie powstrzymały jednak rozwoju instytucji. Dorobek krakowskiej sceny operowej w tamtym czasie jest imponujący. To blisko 250 premier a wśród nich znakomite, niejednokrotnie obrosłe legendą przedstawienia. To twórcy, których nazwiska weszły do polskiego i światowego dziedzictwa kultury. Kierowały zespołem operowym tak wybitne osobowości świata muzyki, jak: Kazimierz Kord, Jerzy Katlewicz, Robert Satanowski, Krzysztof Missona, występowali śpiewacy tej miary co Teresa Żylis-Gara, Jadwiga Romańska, Jadwiga Rappé, Wiesław Ochman. Wśród inscenizatorów znaleźli się Bronisław Dąbrowski, Kazimierz Dejmek, Maria Fołtyn, Helmut Kajzar, Tadeusz Kantor, Krzysztof Nazar, Władysław Krzemiński, Henryk Tomaszewski, Józef Szajna, Marek Weiss-Grzesiński, Lidia Zamkow. Partnerowała im czołówka polskich scenografów, by wymienić Wojciecha Krakowskiego, Andrzeja Majewskiego, Lidię i Jerzego Skarżyńskich, Andrzeja Sadowskiego, Andrzeja Stopkę, Kazimierza Wiśniaka czy Xymenę Zaniewską.
Dzisiaj...
W maju 2002 roku rozpisano konkurs architektoniczny na gmach dla Opery Krakowskiej przy ul. Lubicz 48 - w miejscu siedziby zespołu operetki. Pierwszą nagrodę otrzymał projekt krakowskiego architekta Romualda Loeglera. Prace budowlane realizowano w latach 2004 – 2008, w wyniku czego powstał teatr z widownią na 764 miejsc i sceną o powierzchni 300 m², sceną kameralną dla 150 osób, dużym zapleczem scenicznym, salami prób oraz nowoczesnym zapleczem technologicznym. Zrekonstruowany budynek dawnej ujeżdżalni stał się częścią bryły współczesnego teatru. Znajduje się w nim główne wejście do Opery i hol kasowy, natomiast na piętrze - sala wystaw i spotkań oraz kawiarnia z tarasem.
Nowy gmach Opery powstał ze środków Unii Europejskiej przy wsparciu Województwa Małopolskiego i Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Jego działalność zainaugurowała uroczysta premiera Diabłów z Loudun Krzysztofa Pendereckiego (13.12.2008) w reżyserii Laco Adamika i pod kierownictwem muzycznym Andrzeja Straszyńskiego. W partii Grandiera wystąpił Artur Ruciński.
Nowy gmach Opery powstał ze środków Unii Europejskiej przy wsparciu Województwa Małopolskiego i Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Jego działalność zainaugurowała uroczysta premiera Diabłów z Loudun Krzysztofa Pendereckiego (13.12.2008) w reżyserii Laco Adamika i pod kierownictwem muzycznym Andrzeja Straszyńskiego. W partii Grandiera wystąpił Artur Ruciński.
Mając własną siedzibę Opera Krakowska w ciągu ostatnich lat poszerzała sukcesywnie pole swoich działań, a jej propozycje artystyczne zyskiwały coraz wyższe oceny i powszechne uznanie. Opera osiąga rokrocznie prawie stuprocentową frekwencję. Na wiele propozycji repertuarowych brakuje wolnych biletów w kasie już po kilku godzinach sprzedaży. Przedstawienia przyciągają widzów z rozległego obszaru Południowej Polski, dużą grupę bywalców stanowią cudzoziemcy, rezydujący w Krakowie lub odwiedzający turystycznie miasto.
Siłą Opery Krakowskiej jest wysoki profesjonalizm wykonawców i realizatorów przedstawień. Wśród współpracujących śpiewaków ostatnich sezonów znajdują się artyści występujący na światowych lub europejskich scenach m.in. Andrzej Dobber, Robert Gierlach, Wojtek Gierlach, Tomasz Konieczny, Mariusz Kwiecień, Artur Ruciński, Wojtek Śmiłek, Ewa Vesin, Małgorzata Walewska. W zespole krakowskiej sceny nie brakuje solistów, których talent prowadzi do występów w najbardziej prestiżowych miejscach muzycznej Polski. Orkiestrą, kierowaną przez Tomasza Tokarczyka dyrygują gościnnie Grzegorz Berniak, Łukasz Borowicz, Tadeusz Kozłowski, Marcin Nałęcz-Niesiołowski, Piotr Wajrak. Grono realizatorów przedstawień – reżyserów i choreografów – to m.in. Laco Adamik, Henryk Baranowski, Magdalena Łazarkiewicz, Tomasz Konina, Giorgio Madia, Krzysztof Nazar, Włodzimierz Nurkowski, Karolina Sofulak, Monika Strzępka, Jerzy Stuhr, Emil Wesołowski, Waldemar Zawodziński, Michał Znaniecki, a wśród autorów scenografii i kostiumów odnajdziemy takich artystów jak Maria Balcerek, Marek Braun, Paweł Dobrzycki, Zofia de Ines, Barbara Kędzierska, Joanna Klimas, Ryszard Melliwa, Dorota Morawetz, Anna Sekuła, Bruno Schwengl, Luigi Scoglio, Magdalena Tesławska, Paweł Grabarczyk.
W repertuarze Opery Krakowskiej znajduje się obecnie ponad trzydzieści tytułów. Są to dzieła kompozytorów polskich i klasyka światowa, przedstawienia baletowe oraz muzyczne dla dzieci. Podczas sezonu krakowska scena otwiera się dla widza około dwustu razy, uzupełniając swój repertuar o koncerty, występy innych teatrów, spotkania z twórcami, wystawy.
Siłą Opery Krakowskiej jest wysoki profesjonalizm wykonawców i realizatorów przedstawień. Wśród współpracujących śpiewaków ostatnich sezonów znajdują się artyści występujący na światowych lub europejskich scenach m.in. Andrzej Dobber, Robert Gierlach, Wojtek Gierlach, Tomasz Konieczny, Mariusz Kwiecień, Artur Ruciński, Wojtek Śmiłek, Ewa Vesin, Małgorzata Walewska. W zespole krakowskiej sceny nie brakuje solistów, których talent prowadzi do występów w najbardziej prestiżowych miejscach muzycznej Polski. Orkiestrą, kierowaną przez Tomasza Tokarczyka dyrygują gościnnie Grzegorz Berniak, Łukasz Borowicz, Tadeusz Kozłowski, Marcin Nałęcz-Niesiołowski, Piotr Wajrak. Grono realizatorów przedstawień – reżyserów i choreografów – to m.in. Laco Adamik, Henryk Baranowski, Magdalena Łazarkiewicz, Tomasz Konina, Giorgio Madia, Krzysztof Nazar, Włodzimierz Nurkowski, Karolina Sofulak, Monika Strzępka, Jerzy Stuhr, Emil Wesołowski, Waldemar Zawodziński, Michał Znaniecki, a wśród autorów scenografii i kostiumów odnajdziemy takich artystów jak Maria Balcerek, Marek Braun, Paweł Dobrzycki, Zofia de Ines, Barbara Kędzierska, Joanna Klimas, Ryszard Melliwa, Dorota Morawetz, Anna Sekuła, Bruno Schwengl, Luigi Scoglio, Magdalena Tesławska, Paweł Grabarczyk.
W repertuarze Opery Krakowskiej znajduje się obecnie ponad trzydzieści tytułów. Są to dzieła kompozytorów polskich i klasyka światowa, przedstawienia baletowe oraz muzyczne dla dzieci. Podczas sezonu krakowska scena otwiera się dla widza około dwustu razy, uzupełniając swój repertuar o koncerty, występy innych teatrów, spotkania z twórcami, wystawy.